Apel
Stowarzyszenia Germanistów Polskich
do Komisji Ewaluacji Nauki
oraz do Przewodniczących i Członków właściwych
Komitetów Naukowych PAN
w sprawie tworzenia wykazów czasopism naukowych oraz wydawnictw publikujących monografie naukowe
Szanowni Państwo,
udzielamy pełnego poparcia Apelowi Polskiego Stowarzyszenia Hispanistów oraz Apelowi Akademickiego Stowarzyszenia Romanistów Polskich „Plejada”, przyłączając się do przedstawionych w nich postulatów.
Jednocześnie zwracamy się z prośbą o uwzględnienie specyfiki badań germanistycznych, a szerzej również badań neofilologicznych i lingwistycznych, w procesie opracowywania wykazów czasopism naukowych oraz wydawnictw publikujących monografie naukowe. Nasze Stowarzyszenie, działające od 1990 roku, zrzesza obecnie kilkuset członków reprezentujących wszystkie liczące się ośrodki germanistyczne w Polsce. Mamy zatem nadzieję, że głos środowiska germanistycznego zostanie uwzględniony w prowadzonych pracach.
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 kwietnia 2026 roku ustanawia procedurę tworzenia wykazów, w której istotną rolę odgrywają zarówno wskaźniki bibliometryczne, jak i ocena ekspercka realizowana przy udziale członków komitetów naukowych Polskiej Akademii Nauk. Należy jednak podkreślić, że wskaźniki bibliometryczne nie odzwierciedlają w pełni rzeczywistej wartości publikacji prezentujących wyniki badań neofilologicznych. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie również w dokumentach Rady Doskonałości Naukowej, w tym we wskazówkach kierowanych do recenzentów osiągnięć naukowych. Z tego względu z uznaniem przyjmujemy rozwiązania umożliwiające uwzględnienie oceny eksperckiej jako mechanizmu kompensującego ograniczenia wynikające ze stosowania wyłącznie mierników bibliometrycznych. Jednocześnie pragniemy zwrócić uwagę, że skuteczność tego rozwiązania zależy od odpowiedniej reprezentacji środowisk naukowych właściwych dla ocenianych dyscyplin. Bez udziału ekspertów reprezentujących poszczególne obszary badań neofilologicznych, w tym germanistycznych, wyniki oceny czasopism mogą nie odzwierciedlać w sposób adekwatny ich specyfiki oraz rzeczywistego znaczenia naukowego.
Badania germanistyczne prowadzone są w zdecydowanej większości we współpracy z ośrodkami naukowymi funkcjonującymi w niemieckim obszarze językowym. Wyniki tych badań publikowane są najczęściej w języku niemieckim, co wynika zarówno z przedmiotu badań, jak i z naturalnego kontekstu komunikacji naukowej właściwego dla tej dyscypliny. Tymczasem obowiązujące obecnie mechanizmy ewaluacyjne, premiujące publikacje anglojęzyczne, skłaniają niekiedy badaczy do publikowania wyników swoich prac w języku angielskim, mimo że ich naturalnym miejscem funkcjonowania jest niemieckojęzyczny dyskurs naukowy. W konsekwencji publikacje przygotowywane w języku angielskim często służą przede wszystkim spełnieniu wymogów parametryzacyjnych, a nie rzeczywistemu uczestnictwu w międzynarodowej debacie naukowej dotyczącej zagadnień germanistycznych.
Należy przy tym podkreślić, że przedmiotem badań germanistycznych jest nie tylko literatura, kultura czy historia krajów niemieckiego obszaru językowego, lecz także sam język niemiecki jako system znaczeń, pojęć i terminów oraz tekstów i ich rodzajów w
różnych obszarach dyskursywnych. Analiza oraz interpretacja tych zjawisk wymagają posługiwania się językiem stanowiącym przedmiot badań, ponieważ tylko jego wykorzystanie umożliwia pełne uchwycenie jego semantycznej i kulturowej specyfiki. Z tego względu utożsamianie umiędzynarodowienia badań wyłącznie z publikowaniem w języku angielskim prowadzi do pomijania fundamentalnych cech badań filologicznych.
Istotnym problemem pozostaje również niedoszacowanie znaczenia niemieckojęzycznych czasopism naukowych wydawanych przez polskie ośrodki germanistyczne. Pomimo że publikują one prace autorów krajowych i zagranicznych oraz funkcjonują w międzynarodowym obiegu naukowym, ich pozycja w obowiązujących wykazach często nie odpowiada rzeczywistemu znaczeniu tych periodyków dla rozwoju dyscyplin właściwych dla germanistyki. Obecność artykułów autorów zagranicznych w tych czasopismach świadczy bowiem nie tylko o ich rozpoznawalności poza granicami Polski, lecz także o ich ugruntowanej pozycji w środowisku wyspecjalizowanych, wielojęzycznych wspólnot badawczych.
Analogiczne problemy dotyczą wydawnictw publikujących monografie naukowe. W humanistyce monografie autorskie i tomy zbiorowe pozostają podstawowymi formami prezentowania wyników badań. Obowiązujące rozwiązania ewaluacyjne przyznają jednak wyraźny prymat publikacjom czasopiśmienniczym, co prowadzi do marginalizacji monografii jako kluczowego gatunku wypowiedzi naukowej w naukach humanistycznych. Innym skutkiem obowiązujących obecnie mechanizmów ewaluacyjnych jest niepokojąca tendencja przejawiająca się w ograniczaniu liczby przygotowywanych monografii na rzecz wysoko punktowanych artykułów naukowych. Jest to zjawisko niekorzystne, ponieważ podważa idee badań neofilologicznych, wymagających często wieloletnich, pogłębionych, wieloaspektowych studiów, których wyniki mogą zostać przedstawione w sposób pełny jedynie w formie monografii.
Dodatkowym problemem jest niewystarczająca reprezentacja niemieckojęzycznych wydawnictw naukowych w obowiązującym wykazie ministerialnym. Ogranicza to możliwości publikacyjne polskich germanistów oraz nie sprzyja pełnemu uczestnictwu w germanistycznym obiegu naukowym. Jednocześnie monografie germanistyczne publikowane przez renomowane polskie wydawnictwa naukowe otrzymują relatywnie niską punktację, niewspółmierną do ich rzeczywistej wartości naukowej.
W związku z powyższym zwracamy się z następującymi postulatami:
- Uwzględnienie specyfiki badań neofilologicznych, w których naturalnym językiem dyskursu naukowego jest język stanowiący przedmiot badań.
- Uznanie znaczenia niemieckojęzycznych czasopism naukowych uczestniczących w międzynarodowym, nieanglojęzycznym obiegu wiedzy oraz pełniących istotną funkcję w rozwoju wyspecjalizowanych wspólnot badawczych.
- Zwiększenie reprezentacji niemieckojęzycznych wydawnictw w wykazie wydawnictw naukowych.
- Zapewnienie w procesie oceny czasopism i wydawnictw rzeczywistego udziału ekspertów reprezentujących środowisko germanistyczne, w tym ekspertów reprezentujących poszczególne dyscypliny naukowe (językoznawstwo, literaturoznawstwo) i subdyscypliny naukowe (glottodydaktykę, naukę o translacji, lingwistykę stosowaną).
Uważamy, że wartość dorobku naukowego może być adekwatnie oceniana wyłącznie przy użyciu kryteriów właściwych dla określonego obszaru badań, przy uwzględnieniu jego specyfiki i już istniejących, ugruntowanych form prowadzenia dyskursu naukowego. Jesteśmy przekonani, że szerokie wykorzystanie wiedzy ekspertów reprezentujących poszczególne środowiska badawcze przyczyni się do bardziej adekwatnego odzwierciedlenia rzeczywistego obrazu współczesnych badań neofilologicznych (w tym germanistycznych).
Warszawa, 9 czerwca 2026 r.
Prof. dr hab. Anna Małgorzewicz Prof. dr hab. Sambor Grucza
Uniwersytet Wrocławski Uniwersytet Warszawski
Przewodnicząca Zarządu SGP, 2026-2029 Przewodniczący Zarządu SGP, 2021-2026